Wachtlijst voor huishoudelijke hulp: waarom gemeenten geen zicht hebben en wat wel werkt

Door Merijn Poorthuis8 min lezen

Hoeveel mensen krijgen huishoudelijke hulp via de Wmo?

In 2024 kregen 555.935 mensen huishoudelijke hulp als Wmo-maatwerkvoorziening. Gemeenten gaven daar dat jaar ongeveer 1,81 miljard euro aan uit (CBS-cijfers, via Binnenlands Bestuur).

De groei is groot. Sinds 2017 is het aantal gebruikers van huishoudelijke ondersteuning met ruim veertig procent gestegen, meldt Bureau HHM op basis van nieuwe CBS-cijfers. Alle Wmo-maatwerkvoorzieningen samen werden in 2024 door bijna 1,3 miljoen inwoners gebruikt, voor ongeveer 6 miljard euro.

Tegelijk wordt personeel schaarser. Volgens de arbeidsmarktprognose voor zorg en welzijn (AZW, februari 2026) loopt het tekort in zorg en welzijn op van 89.800 medewerkers in 2026 naar 261.800 in 2035.

Waarom ontstaan wachtlijsten voor huishoudelijke hulp?

Er zijn drie oorzaken, die elkaar versterken:

  1. Meer vraag. Door de vergrijzing en het vaste abonnementstarief vragen meer inwoners huishoudelijke hulp aan.
  2. Te weinig medewerkers. Aanbieders kunnen niet iedere nieuwe cliënt direct helpen. Ziekteverzuim en verloop maken de capaciteit bovendien onvoorspelbaar.
  3. Versnipperd overzicht. Iedere aanbieder houdt een eigen interne wachtlijst bij. Een cliënt kiest of krijgt een aanbieder en belandt op diens lijst, ook als een andere aanbieder in dezelfde wijk wel ruimte heeft.

De eerste twee oorzaken los je niet snel op. De derde wel. Dat is ook de oorzaak waarop een gemeente zelf invloed heeft.

Waarom heeft een gemeente vaak geen zicht op de wachtlijst?

Omdat er in de meeste gemeenten niet één wachtlijst is, maar een wachtlijst per aanbieder. Een aanbieder werkt vaak voor meerdere gemeenten en houdt per gemeente bij wie er wacht. De gemeente vraagt die aantallen periodiek op, meestal per mail of in een gedeeld bestand.

In de pilot in Best beschreef een beleidsmedewerker Wmo die oude situatie zo: "Vanuit de zorgaanbieders kregen we wekelijks een lijst verstuurd met daarin de wachttijden. Echter was de lijst op moment van versturen eigenlijk al achterhaald. Daarnaast werd deze lijst ook niet altijd ingevuld door tijdsdruk bij de zorgaanbieder."

Dat heeft gevolgen:

  • De gemeente kan niet goed adviseren. Een klantmanager weet niet welke aanbieder vandaag ruimte heeft. Een inwoner kiest daardoor soms een aanbieder die de zorg niet kan oppakken.
  • Inwoners raken uit beeld. Wie op een interne lijst staat, is voor de gemeente en voor andere aanbieders onzichtbaar.
  • Capaciteit gaat verloren. Een medewerker rijdt naar de andere kant van de gemeente, terwijl iemand om de hoek wacht.
  • Sturen gebeurt op gevoel. Zonder actuele cijfers is een gesprek over wachttijden of doorlooptijden met een aanbieder lastig te onderbouwen.

Wat kunnen gemeenten doen tegen wachtlijsten voor huishoudelijke hulp?

Gemeenten zetten meestal een combinatie van maatregelen in. De meest gebruikte zijn:

Aanpak Wat het oplost Wat het niet oplost
Wachttijden periodiek opvragen bij aanbieders Een globaal beeld per aanbieder Het beeld is snel verouderd en kost aanbieders en gemeente elke week tijd
Gedeelde Excel- of Teams-lijst Eén plek voor de gegevens Het actueel houden, de toegang per organisatie en de opvolging moet je zelf organiseren
Indicaties aanpassen, bijvoorbeeld hulp eens per twee weken Meer inwoners per medewerker Het maakt niet zichtbaar wie er wacht
Prioriteren op urgentie De meest kwetsbare inwoners gaan voor Werkt alleen als je weet wie er op welke lijst staat
Eén gezamenlijke wachtlijst Iedereen ziet dezelfde, actuele lijst. Aanbieders met ruimte kiezen zelf een passende cliënt Maakt geen extra medewerkers. Wel worden de beschikbare medewerkers beter ingezet

Wat is een gezamenlijke wachtlijst?

Een gezamenlijke wachtlijst is één wachtlijst die de gemeente en alle gecontracteerde aanbieders tegelijk gebruiken. De gemeente plaatst de cliënt op de lijst. Heeft een aanbieder ruimte, dan kiest die zelf een cliënt die past bij de beschikbare medewerkers, de route en de beschikbaarheid, en claimt hem.

Daarmee wordt de gebruikelijke volgorde omgedraaid. Niet de gemeente of de inwoner kiest vooraf een aanbieder zonder te weten waar plek is. De aanbieder die plek heeft, kiest een passende cliënt.

Zo werkt dat in de WachtlijstOplosser (WLO) van Zorg Inzicht:

  • De gemeente plaatst cliënten met postcode, zorgvraag, beschikbaarheid en prioriteit (Nood, Hoog, Middel of Laag). Het dashboard toont wie wacht, hoe lang al, welke aanbieder een cliënt heeft geclaimd en wanneer de ondersteuning start.
  • Aanbieders zien alleen cliënten in gemeenten waarvoor ze gecontracteerd zijn. Ze zoeken op postcode, afstand, minuten en dagdeel, ook via een kaart.
  • De gemeente stelt de spelregels in. Zolang er een Nood-cliënt wacht, gaat die voor. De gemeente kan instellen dat cliënten met dezelfde postcode op volgorde worden opgepakt: eerst de hoogste prioriteit, daarna de oudste aanmelding. In uitzonderingen kan ze een cliënt zelf aan een aanbieder toekennen.
  • Keuzevrijheid blijft. Heeft een inwoner een voorkeur voor een aanbieder, dan wordt die vastgelegd en blijft die zichtbaar.

Een claim is nog geen gestarte zorg. De gemeente volgt daarom ook de stappen daarna: de ontvangst van het 301-bericht en de startdatum.

Wat leverde een gezamenlijke wachtlijst op in gemeente Best?

Gemeente Best (ruim 31.000 inwoners) ging op 30 september 2024 als eerste gemeente live met de WachtlijstOplosser. Om 09:00 uur konden de aanbieders de lijst zien, en om 09:01 uur waren alle acht wachtende cliënten gekoppeld aan een aanbieder.

Uit het pilotrapport:

  • De gemeten wachttijd daalde van gemiddeld 47,6 naar 12,4 dagen, een daling van 73,9 procent. Die 12,4 dagen bestaan uit gemiddeld 2 dagen op de gezamenlijke wachtlijst en 10,4 dagen tussen het 301-bericht en het startbericht (305).
  • 73,1 procent van de cliënten werd binnen twee dagen door een aanbieder opgepakt.
  • 41 cliënten liepen via de gezamenlijke wachtlijst. Geen enkele cliënt koos ervoor om niet mee te doen.
  • Op 16 december 2024 stond er niemand meer op de centrale wachtlijst.

De pilot liet ook zien wat er nodig is. Best moest de beschikking aanpassen, omdat de aanbieder pas na de aanmelding bekend werd. Aanbieders met een eigen interne wachtlijst konden in het begin minder meedoen. Lees de volledige meetwijze in de case Best.

Best werkt nog steeds met de gezamenlijke wachtlijst. Inmiddels gebruiken 13 gemeenten in Brabant de WLO.

Wat betekenen de plannen voor 2029 voor gemeenten?

Het kabinet wil huishoudelijke hulp per 1 januari 2029 niet langer als Wmo-maatwerkvoorziening aanbieden. Gemeenten blijven dan verantwoordelijk voor een vangnet voor inwoners die zelf geen hulp kunnen regelen. Een besluit is er nog niet: de Tweede Kamer vroeg het kabinet op 1 juli 2026 om eerst samen met gemeenten, cliëntenorganisaties en zorgaanbieders alternatieven te onderzoeken. De inkomensafhankelijke eigen bijdrage is uitgesteld naar 1 januari 2028 (VNG, 10 april 2026).

Aan de opgave van vandaag verandert dat voorlopig weinig:

  • Tot en met 2028 blijft huishoudelijke hulp een maatwerkvoorziening. De wachtlijsten van nu vragen nu om een aanpak.
  • Ook bij een vangnet blijft de gemeente verantwoordelijk voor de inwoners die het zelf niet kunnen regelen. Juist dan moet je weten wie er wacht, met welke urgentie, en welke aanbieder ruimte heeft.
  • Een overgang vraagt overzicht. Wie blijft, wie stroomt uit en wie komt erbij? Met één actuele wachtlijst zien gemeente en aanbieders daarbij hetzelfde beeld.

Veelgestelde vragen

Hoe lang is de wachttijd voor huishoudelijke hulp?

Dat verschilt sterk per gemeente, en een landelijk cijfer is er niet. In sommige gemeenten wachten inwoners maanden. In 2025 meldde een Brabantse gemeente dat wachttijden konden oplopen tot een jaar. Vraag bij je eigen gemeente naar de actuele situatie.

Kan ik nog zelf een aanbieder kiezen als de gemeente met een gezamenlijke wachtlijst werkt?

Ja. Een voorkeur voor een aanbieder wordt vastgelegd en blijft zichtbaar. Wie geen voorkeur heeft, wordt geholpen door de eerste passende aanbieder met ruimte. Vaak is dat sneller.

Wat is het verschil tussen het 301- en het 305-bericht?

Met het 301-bericht laat de gemeente de aanbieder weten dat een voorziening is toegewezen. Met het 305-bericht meldt de aanbieder dat de zorg is gestart. De tijd daartussen is een veelgebruikte maat voor de wachttijd bij de aanbieder.

Vervangt een gezamenlijke wachtlijst ons zaaksysteem of het berichtenverkeer?

Nee. De WachtlijstOplosser werkt naast het zaaksysteem van de gemeente en de systemen van aanbieders. De beschikking en het berichtenverkeer blijven in het bestaande proces.

Verdwijnt huishoudelijke hulp uit de Wmo?

Tot en met 2028 blijft huishoudelijke hulp een maatwerkvoorziening. Het kabinet wil huishoudelijke hulp per 1 januari 2029 niet langer als maatwerkvoorziening aanbieden, met een vangnet voor mensen die het zelf niet kunnen regelen. De Tweede Kamer vroeg om eerst alternatieven te onderzoeken. Een definitief besluit is er nog niet (stand september 2026).

Wil je zien hoe een gezamenlijke wachtlijst werkt voor jouw gemeente? Vraag een demo aan of lees eerst de veelgestelde vragen.

Bronnen

Merijn van Zorg Inzicht met een kop koffie
Merijn · Zorg Inzicht
Kennismaken en meekijken

Bekijk de WLO met Merijn

Bekijk de gezamenlijke wachtlijst en het dashboard in een demo. We bespreken hoe de gemeente en aanbieders ermee kunnen werken en wat er voor jullie invoering nodig is.

In de demo

Een cliënt aanmelden, zoeken en claimen als aanbieder, en de voortgang bekijken op het gemeentedashboard.

Vraag een demo aan Over Merijn en Zorg Inzicht →

Liever direct contact? 06 11 27 68 37info@zorg-inzicht.nl